Schilderen doe je met je ogen

Boudin heeft mij leren schilderen, Jongkind leren kijken, Claude Monet

The_Pont_Neuf_MET_DP319656

Johan Barthold Jongkind – The Pont Neuf: 1849–50

Johan Barthold Jongkind (Lattrop, Overijssel 1819 – 1891, La-Côte-Saint-André) wordt na Vincent van Gogh als Nederlands meest invloedrijke 19e-eeuwse schilder beschouwd. Jongkind is een sleutelfiguur in de schilderkunst van de 19-de eeuw die zich vanuit de Hollandse, realistische, traditie tot pionier van het impressionisme zou ontwikkelen.

Jongkind gold als een inspirator voor vele kunstenaars uit zijn tijd, waaronder zijn vrienden Eugène Boudin, Charles-François Daubigny, Claude Monet, Camille Pissarro en Alfred Sisley.

dav

Johan Barthold Jongkind – Vu du Quai d’Qrsay, 1852

Schilderen naar de werkelijkheid
Terugkerende thema’s in Jongkinds werk zijn water, wolken, lucht en licht. Zijn potlood en penseelstreken waren nauwgezet en zeer gedetailleerd. Jongkind schilderde naar de werkelijkheid zonder deze lichter te maken. Ook het dagelijkse leven- en uitgaansleven werden zonder opsmuk vastgelegd, iets wat wel gebruikelijk was in die tijd. En dat was ook waar Jongkind later om geroemd zou worden. Daarbij was Jongkind ongelooflijk goed in staat lichtschakeringen in zijn werk aan te brengen.

Jongkind & vrienden in het Dordrechts Museum, via Dordrechts Museum on Vimeo

Met een beurs naar Frankrijk
Johan Barthold Jongkind studeerde vanaf 1837 aan de Tekenacademie in Den Haag. Zijn docent daar was de in 1811 gedebuteerde Nederlandse kunstenaar, schilder, etser en lithograaf Andreas Schelfhout, van Schelfhout leerde Jongkind aquarelleren en perspectieftekenen. Schelfhout spoorde zijn leerlingen aan om naar buiten te gaan om naar de natuur te schetsen. Deze schetsen werden later in het atelier verder uitgewerkt, voor 1838 was het vanwege de samenstelling van de olieverf bijna onmogelijk om buiten te schilderen.

Johan_Barthold_Jongkind_-_Rue_Notre-Dame,_Parijs (1)

Johan Barthold Jongkind – Rue Notre-Dame, Parijs: 1866

De meester en de leerling
Op 27-jarige leeftijd, 41 jaar voordat Vincent van Gogh zou arriveren in Parijs, wordt Johan Barthold Jongkind in 1845 door de Franse schilder Eugène Isabey uitgenodigd om met hem mee naar Parijs te gaan om de fijne kneepjes van het vak te leren. Met een beurs van de koning vertrekt Jongkind naar Parijs en maakt daar kennis met Daubigny, Monet en Boudin. Jongkind had een voorkeur voor landschappen schilderen maar toen de Normandische kust een ontmoetingsplaats voor kunstenaars werd legde hij zich ook toe op het schilderen van kust- en strandgezichten. Hier is het ook waar Jongkind van Monet het advies krijgt de wisselingen van de wolkenvelden vast te leggen en om van maanlicht zijn niche te maken.

Johan_Barthold_Jongkind_-_Overschie_bij_maneschijn

Johan Barthold Jongkind – Zonsondergang bij Overschie, 1867 

Trouw aan eigen stijl
Al snel verkrijgt Jongkind succes en hij exposeerde in 1848 en 1852 in de invloedrijke Salon waar hij voor zijn werk de medaille van de derde klasse ontvangt. Ook schrijvers en critici als Charles Baudelaire, de gebroeders Edmond & Jules de Concourt en Emile Zola merken al snel het talent van Jongkind op.
Karakteristiek voor Jongkind was dat, hoewel hij verbonden was aan de grote vernieuwingen van zijn tijd (zoals de opkomst van het impressionisme, een bom onder de gevestigde orde van de traditionele schilderkunst) hij toch altijd zijn eigen weg bleef gaan.

View_of_Rotterdam_MET_sf-rlc-1975-1-781

Johan Barthold Jongkind – View of Rotterdam, 1867 

Van succesvolle naar donkere jaren
Op de site van het Dordrechts Museum staat te lezen dat de schilder het mistige grijzige licht van zijn vaderland wist te mengen met het heldere licht van Frankrijk. Desondanks ontving Jongkind in 1855 toen hij met drie werken in de Franse afdeling hing weliswaar wel een goede pers maar geen prijzen, iets wat voor hem zwaar te verteren was. Nachtelijke stadsgezicht Canal à Rotterdam en Zonsondergang boven de Maas in Rotterdam worden door de conservatieve jury van de Salon in 1874 afgewezen omdat de schilderijen te groot van formaat en te wild van stijl zou zijn. Het eerder niet in de prijzen vallen en de afwijzingen waren onbegrijpelijk voor Jongkind en hij besloot om nooit meer aan een wedstrijd mee te doen.

DPAkZRTXcAACPee

‘Canal à Rotterdam 1873’ Johan Barthold Jongkind – Foto @LiRiAn-Art, Dordrechts Museum

Een reddende engel
De afwijzingen, de dood van zijn moeder, zijn alcoholgebruik en financiële schulden brengen Jongkind in zwaar weer en berooid gaat Jongkind naar Nederland terug. Maar al snel hij mist het bruisende en volop in ontwikkeling zijnde Parijs, en aan zijn vrienden schrijft hij dan het volgende:

‘Nederland is mooi om te schilderen, maar alleen in Parijs vind je de scheidsrechters die je aanmoedigen en zeggen wat er nodig is en wat ontbreekt.’

De leerling wordt een meester
Als vriendendienst, en omdat zij hem als leraar nodig hadden, organiseerden zijn vrienden met het achtergelaten werk van Jongkind een kunstveiling. Met de opbrengst kon Jongkind zich in 1860 definitief in Frankrijk vestigen maar aan wedstrijden zou hij nooit meer meedoen. Niet veel later zou de van Nederlandse afkomst Jongkind Joséphine Fesser-Borrhee ontmoeten, zij zou zich over hem gaan ontfermen.

Niet zijn vrouw maar zijn engel
Met haar aan zijn zijde brak zijn productiefste periode aan, het werk werd ook wat losser en lichter. Het was deze stijl die hem later tot voorloper van het impressionisme zou bestempelen. In een gesprek met vrienden zei Jongkind van Joséphine; Zij is niet mijn vrouw. Nee, zij is mijn engel. Hoe vreemd dit ook moge klinken, de twee haalden duidelijk het beste in elkaar naar boven en bleven bij elkaar tot aan Jongkinds dood.

Road_near_La_Côte-Saint-André_MET_DP800438.jpg

Johan Barthold Jongkind – Road near La Côte-Saint-André, 1885

Andere kunstenaars over Jongkind
Jongkind werd door andere kunstenaars ‘een pionier, een vader, en een ware leermeester’ genoemd
‘Landschap zonder Jongkind zou een heel ander aanzicht hebben’, Camille Pissarro;
‘Hij zorgde voor de opvoeding van mijn oog’, Claude Monet;
‘Aan Jongkind dank ik de uiteindelijke ontwikkeling van mijn oog’, Claude Monet;
‘Hij is de vader van het moderne landschap’, Eduard Manet.

Wist je dat
Een blogpost biedt te weinig ruimte om alles te kunnen vertellen. En over Jongkind valt nog zoveel meer te zeggen. Een tip is dan ook het boek Jongkind & vrienden (Zie afbeelding onderaan deze pagina). Maar wist je dat:

  • Jongkind in Frankrijk als een Franse kunstenaar gezien wordt maar in Nederland ligt de nadruk op zijn Hollandse herkomst;
  • Jongkind 5 jaar in Rotterdam gewoond heeft en o.a. de havens, Delft en Overschie geschilderd heeft;
  • De grootste verzamelingen van Jongkind zich in Frankrijk bevinden, met name in Parijs;
  • De Fransen koppelen Jongkind aan de vernieuwingen van zijn tijd.

IMG_20171121_205555Foto@LiRiAnArtIMG_20171121_205444
Jongkind & Vrienden in het Dordts Museum
Niet alleen viert het Dordrechts Museum in 2017 zijn 175-jarig bestaan, ook is er tussen Jongkind en het Dordrechts Museum een speciale link. Jongkind zei van Dordrecht dat dit de mooiste stad van Nederland was en hij probeerde ook andere Franse kunstenaars enthousiast te krijgen om naar deze schilderachtige stad af te reizen. En hoewel Jongkind grotendeels in Frankrijk heeft gewoond heeft hij tijdens zijn leven ook regelmatig Dordrecht bezocht om hier schetsen en aquarellen te maken. Tot aan zijn dood putte hij uit dit materiaal.

Expositie
Het Dordrechts Museum heeft twee imposante werken van Jongkind in bezit; Le port de Dordrecht (1869) en Gezicht in de Voorstraatshaven te Dordrecht (1884). Eind oktober 2017 opende een expositie met het werk van Johan Barthold Jongkind in het Dordrechts Museum met nog niet eerder vertoonde werken van deze Nederlandse kunstschilder. De werken in bruikleen komen uit Amerika, Duitsland, Engeland, Italië, Slowakije en Spanje.

Drie thema’s
De thema’s van de expositie zijn de beginjaren van Jongkind in Den Haag, de periode aan de Normandische kust en zijn jaren in Parijs. De tentoonstelling omvat ongeveer 110 werken van Jongkind en zijn vrienden is te zien t/m 27 mei 2018.

Tekst loopt door onder de video

Leestip
9200000079457654
Een echte aanrader is dit prachtige boek! Ik heb het boek in de museumwinkel van het Dordrechts Museum gekocht en het zit bomvol prachtige foto’s en heel veel prettig leesbare informatie. Ideaal leesvoer dus voor de donkere maanden waar we nu in zitten.

Doen
Nog een reden om naar het Dordrechts Museum te gaan, is de stad Dordrecht zelf. Bezoek de stad en je begrijpt Jongkinds voorliefde voor deze schilderachtige stad;

IMG_20171119_170145.jpg

 Sprookjesachtig Dordrecht – Foto @LiRiAn-Art

Kijktip
Reizen Reizen in de 19de eeuw
Een upload van Dordrecht Museum op Vimeo

Bronnen
Dordrechtmuseum.nl
Boek: Jongkind & vrienden
Foto’s: Wikipedia, WikiCommons, LiRiAN-Art

En met dank aan Bertken Mensink, rondleider in het Dordrechts Museum (met een schat aan kennis en een aanstekelijke lach), gids tijdens de rondleiding op 19 november).



Categorieën:Blogpost, Kunst

Tags: , , , , ,

3 replies

Trackbacks

  1. Edouard Manet in Wuppertal: Meer dan Impressionisme – LiRiAn Art
  2. Architectonische schoonheid en techniek – LiRiAn Art
  3. De geboorte van het licht in een schilderij – LiRiAn Art

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: