4 REALISTEN | DE SERENE BLIK

4 REALISTEN | DE SERENE BLIK
FLORIS VERSTER | JAN MANKES | DICK KET | HENK HELMANTEL

4 REALISTEN, voortzetters van een grote Hollandse kunsttraditie. Floris Verster, Jan Mankes, Dick Ket en Henk Helmantel creëren alle vier een eigen atmosferische werkelijkheid. Een wereld van serene roerloosheid en verstilling. Opeenvolgend hebben Verster, Mankes, Ket en Helmantel elkaar beïnvloed. Maar in de kern zijn het eenlingen met een geheel eigen signatuur, niet te harnassen in een stroming. Traditie en eigenheid, is er sprake van een krachtmeting? Met het verleden en met elkaar. Deze vier realisten dirigeren onze blik – hoe dan ook – naar een bijna mysterieuze wereld waarin zij het gewone, het alledaagse, uittillen boven de werkelijkheid. Met ruim 120 stillevens, landschappen en portretten omspant de tentoonstelling De serene blik meer dan een eeuw realisme van topniveau.  

Dick Ket, Zelfportret met baret, 1933, Museum Arnhem

Dick Ket, Zelfportret met baret, 1933, Museum Arnhem

 

Te zien in Museum MORE in Gorssel 4 feb t/m 13 mei 2018

Met deze grote tentoonstelling brengt Museum MORE een unieke hoeveelheid werken van hoge kwaliteit bijeen, met dank aan vele musea en (particuliere) bruikleengevers. Floris Verster (18611927), Jan Mankes (1889-1920), Dick Ket (1902-1940) en Henk Helmantel (1945) worden vaak in één adem genoemd, maar zijn nooit eerder gezamenlijk te zien geweest. Op welke manier zetten zij onze vaderlandse genre-tradities voort? Waarin verschillen ze duidelijk van hun voorgangers, en van elkaar? Wat is hun geheim?

Dick Ket, Stilleven met bootplaat, 1931, Museum Arnhem, particuliere bruikleen

Dick Ket, Stilleven met bootplaat, 1931, Museum Arnhem, particuliere bruikleen

Voortbouwend op eeuwenoude tradities, is toch vaak in één oogopslag te zien dat deze  kunstenaars geen fantasieloze navolgers zijn. Hun wortels liggen ontegenzeggelijk in de 20ste eeuw al kiezen ze voor schijnbaar tijdloze genres, zoals stillevens, landschappen en portretten. Hun techniek en bedoeling zijn anders dan die van hun 17de -eeuwse voorgangers. Overdreven gezegd, waar de ‘glamourboys’ van de Gouden Eeuw hun stillevens laten ‘shinen’, kiezen hun 20ste-eeuwse collega’s voor soberheid. Om in muziektermen te spreken: het zijn bravoure-rappers versus ingetogen singersongwriters. Het effect op de kijker is navenant. Verster, Mankes, Ket en Helmantel pronken niet maar tonen ‘nederige’ dingen met een ‘stilgehouden hartstocht’.

En er is nog iets meer aan de hand. Iets dat nauwelijks onder woorden te brengen valt. In zekere zin creëren ze alle vier een mysterie. Hun werken lijken haast altaarstukken in een kerk zonder religie. De afbeelding van een ding, een landschap of een mens krijgt een subjectief geladen ziel en geest mee. En een suggestie van verstilling. Verster, Mankes en Ket zijn geliefd bij een breed publiek vanwege die tastbare, sfeergevoelige weergave van de wereld om hen heen. Tegelijkertijd zijn ze eenlingen met een geheel eigen signatuur, niet te harnassen in een stijl of stroming.

Henk Helmantel, Stilleven met kaas en eieren, 1987, Collectie Museum MORE

Henk Helmantel, Stilleven met kaas en eieren, 1987, Collectie Museum MORE | ©ArtRevisited, Tolbert

Henk Helmantel, de vierde kunstenaar, is een hedendaagse bewonderaar en verzamelaar van deze drie klinkende namen en ook verwant aan hen. Onlangs vierde Helmantel zijn 50-jarige kunstenaarschap, een mijlpaal die mede markeert hoe naoorlogse kunstcritici nog steeds worstelen met de status van figuratieve kunst. Met het idee van ‘traditioneel realisme’. Helmantels werk heeft altijd tegenstrijdige reacties uitgelokt. Hij wordt bewonderd, genegeerd of verguisd. Vandaar dat de aanwezigheid van Helmantels werken de tentoonstelling extra spannend maakt. Het is zeker ook een krachtenmeting. Hoe goed en realistisch zijn Verster, Mankes, Ket en Helmantel nu eigenlijk in hun beste werk? En hoe houden ze het uit in elkaars gezelschap?  Daarbij is het uiteraard voor liefhebbers van hun oeuvre een gedroomde tentoonstelling. Deze vier realisten dirigeren onze blik – hoe dan ook – naar een bijna mysterieuze wereld waarin zij het gewone, het alledaagse, uittillen boven de werkelijkheid.

Floris Verster, Soyakruik en inmaakflessen, 1910, Kröller-Müller Museum

Floris Verster, Soyakruik en inmaakflessen, 1910, Kröller-Müller Museum

Floris Verster (1861-1927) mag beschouwd worden als de eerste die het moderne stilleven in de Nederlandse kunst introduceerde. Verster vierde aanvankelijk avant-garde successen met kolossale, flamboyante bloemstukken en hing als jonge schilder in Brussel tussen toonaangevende kunstenaars als Georges Seurat en Paul Gauguin. Ook toen hij later – tot ieders verbazing – tegen de stroom in geconcentreerde, nauwkeurige stillevens ging maken, kon hij blijven rekenen op waardering.  Onder anderen kunstmecenas Helene Kröller-Müller was groot bewonderaar van Verster. “Bedwongen drift is ook een drift”, zo vatte de dichter Albert Verweij, hartsvriend van Verster, de ogenschijnlijke tegenstelling in diens oeuvre samen.

Jan Mankes, Vrouw voor haar huis, 1914, Rijksmuseum Amsterdam

Jan Mankes, Vrouw voor haar huis, 1914, Rijksmuseum Amsterdam

Jan Mankes (1889-1920), door kunstenaar/schrijver Richard Roland Holst gedoopt tot “Hollands meest verstilde schilder”. Eigenlijk zijn alle schilderijen van Mankes stillevens, ook (zelf)portretten en dierstukken. Geïnspireerd door Holbein, Vermeer maar ook Verster maakte Mankes ingetogen, bescheiden werken die nog altijd intrigeren. De roerloze, haast doorschijnende afbeeldingen roepen een dromerige atmosfeer op. Ondanks zijn vroege dood is de reputatie van Mankes als een van de belangrijkste Nederlandse kunstenaars van de 20ste eeuw alleen maar gegroeid.

Dick Ket, Sint Nicolaas stilleven, 1933, Museum Arnhem.jpg

Dick Ket, Sint Nicolaas stilleven, 1933, Museum Arnhem

Dick Ket (1902-1940) ‘Ik heb de pest aan die stillevens, aan die portretstudies, die een verzamelde bende “mooie” dingen zijn’, aldus Ket. Die uiterst eigenzinnige houding is goed terug te zien in zijn eigen stillevens en (zelf)portretten. Ket vond zijn begaafde 17de-eeuws voorgangers knappe vaklieden, maar ‘oervervelend’. Tegelijkertijd ging hij toch een krachtmeting met ze aan. In zijn beroemde neorealistische werken kiest hij voor een bevreemdend perspectief, van schuin bovenaf. In combinatie met kubistische vlakverdelingen is een werk van Ket meteen te herkennen als een typische Ket.

Henk Helmantel, Romaans venster in noordmuur vd kerk van Marsum, 1995, ©Art Revisited, Tolbert.jpg

Henk Helmantel, Romaans venster in noordmuur vd kerk van Marsum, 1995, ©Art Revisited, Tolbert | ©ArtRevisited, Tolbert

Henk Helmantel (1945) schilder van vooral stillevens en sobere kerkinterieurs, die verwantschap vertonen met Saenredam-klassiekers. Compositie en lichtval spelen een grote rol in zijn werk. Idealisering, vervolmaking, en misschien ook devotie, zijn naast technische beheersing doel van Helmantel als kunstenaar. Zijn voorstellingen verlokken en verleiden niet, maar worden gekenmerkt door een ‘architectonische’ ordening. “Ik wijs mensen op de schoonheid van eenvoudige dingen.”

PUBLICATIE

Bij de tentoonstelling geeft WBooks ook een speciale publicatie uit. Auteurs zijn Jeroen Stumpel, Frank van de Schoor, Jan Jaap Heij, Ype Koopmans en Marieke Jooren.

BRUIKLENEN

Met meer dan 120 werken, afkomstig uit de collectie van MORE, bruiklenen van particulieren, ING Kunstcollectie en musea zoals Rijksmuseum Amsterdam, Stedelijk Museum Amsterdam,

Haags Gemeentemuseum, Kröller-Müller Museum, Museum Belvédère, Museum Arnhem,

Museum Gouda, Dordrechts Museum, Fries Museum, Museum Voorlinden, Museum Singer Laren, Museum de Lakenhal, Centraal Museum, Museum Boijmans van Beuningen en het Van Gogh Museum.



Categorieën:Persberichten

Tags: , , ,

3 replies

  1. Ik ben een groot liefhebber van stillevens.

    Like

  2. De verstilling erin blijft mijn aandacht ernaartoe trekken.

    Liked by 1 persoon

  3. Heb ik precies zo. In Museum Gouda is momenteel (o.a.) een grote overzichtstentoonstelling van Henk Helmantel [ ‘Geloof, Harmonie en Stilte’ ] met ook prachtige stillevens te bewonderen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: