Categorie archief: Filosofie

De dood leeft

Standaard
De dood leeft
IMG_20180224_190328

Anja, LiRiAn Art

Leeft de dood?
Ja de dood lééft,
in de kunst.’
Bron en leestip: Dood voor ongelovigen, FD

‘Oké, de dood kan dan wel leven in de kunst, maar wist je dat een op de drie Nederlanders bang is voor de dood? (zie leestip hierboven). En dat terwijl de dood voor kunstenaars juist de nodige inspiratie kan leveren.

skulls-1253378_1920
De dood levert kan ook veel gedachtes oproepen. Waar zijn ze heen, de doden? Ben je er nog als je naar gene zijde bent verhuisd? En als je een kunstenaar bent, zou je nog kunnen creëren na je dood?

Jan_Weenix_1697_from_Edinburgh_NG_2523

Jan Weeenix, Landscape with a Huntsmen and Dead Game, 1697

De grootste illusie in deze wereld is de illusie van gescheiden zijn
Gisteren, 17 november 2017, werden de mensen die dit jaar zijn overleden herdacht. candle-2905395_1920Mijn pap is lang geleden overleden. Hij zou dit jaar 91 zijn geworden, als hij niet 39 jaar geleden aan kanker was overleden. ​Ik weet het nog als de dag van gisteren, op de dag van zijn begrafenis was ik ontroostbaar, hij was weg, ik zou hem nooit meer zien, en dat idee was onverdraaglijk.

Wat laat je achter
Volgens een aloude natuurwet (Newton) moet je om verder te komen iets achterlaten. In het geval van dood, overlijden en rouw is dat nu ook net wat de omgeving graag ziet. Want ‘we’ vinden het ongemakkelijk om met dood en overlijden geconfronteerd te worden en zijn geneigd het denken over de dood weg te duwen(Rob Zombie – An American musician, filmdirector, comicbook writer and screenwriter: “I’m not accepting death. I’m pretty sure there’ll be some technology that comes along in the future that can keep me alive.”)

human-2829510_1920Is het goed zo?
Als er iemand overlijdt is dat voor de nabestaanden een treurig iets, we willen geen afscheid nemen. De eenzaamheid na een afscheid en de herinneringen zijn pijnlijk en wat volgt is een periode van rouw, verbijstering, boosheid en verdriet. Sommige mensen schamen zich omdat ze na zoveel jaren nog steeds rouwen en dat is lastig want het is toch goed zo, zeggen de mensen om je heen dan. Maar weet je wat? Dit is heel normaal en het gaat misschien wel nooit meer over. Of, misschien ervaar je juist het tegenovergestelde en heb je vrij snel vrede met de situatie. In beide situaties is dat oké.

Waar ligt de grens
Wat ook normaal is, is dat sommige mensen de grens tussen leven en dood niet zo scherp ervaren. Zij krijgen tekens en signalen van de overledene. Denk aan een bijzondere vlinder die op een kist plaats neemt tijdens een begrafenis. Een vogel die naar binnen wil tijdens een afscheidsdienst en alle moeite doet om er bij te kunnen zijn. Of iets, dat je associeert met de overledene, dat op een onverklaarbare wijze op de grond valt waardoor je je ineens weer verbonden voelt met de persoon die je zo mist. Die tekens krijg je niet voor niets, ze zijn ter bemoediging en doet je beseffen waar het eigenlijk omgaat in het leven, verbinding.

1024px-Iphiclides_podalirius

Iphiclides podalirius (Scarce Swallowtail)

Dit zijn dan ook op  de werkelijkheid gebaseerde voorbeelden, voor de een iets om de schouders over op te halen, voor een ander een knipoog van wie hem of haar zo lief was. Als je ervoor openstaat of zolang je het nodig hebt kun je deze tekens ervaren. Want;

‘De doden zijn niet weg, ze ondersteunen ons vanaf de zijlijn van deze wereld’.
Toen een vriend van hem was overleden zei Einstein; “Nu heeft Besso afscheid genomen van deze vreemde wereld. Dat betekent niets. Wij weten dat het onderscheid tussen verleden, heden en toekomst niets meer is dan een illusie.

Vier dimensies
Volgens de kwantummechanica zijn er meerdere dimensies. Volgens abstracte 
wiskundige berekeningen
 zelfs 11! Maar hier op aarde leven we in drie dimensies, vier als je de dimensie tijd meerekent. Anders gezegd; de stoffelijke wereld. En in de stoffelijke wereld zitten we gevangen, daar kun je niet uit. Ons kijken, denken en acteren is beperkt in deze drie dimensies.

En face it,
Soms zijn drie dimensies al genoeg om te behappen. Denk maar aan een 3-D film waarin je wegduikt voor dieren of monsters die op je afkomen 😉 En het is in de hogere dimensies waar zich de geestelijke wereld bevindt, de wereld waarin we na de dood terechtkomen.

1024px-Clusone2
Ik zie je (niet)
In de film Interstellar (een verhaal gebaseerd op de wetenschappelijke theorieën van de gerenommeerde theoretische natuurkundige Kip Thorne) bevindt een vader zich in die hogere dimensies. Hij zoekt daar zijn dochter en hij kan haar ook vinden omdat hij zijn dochter in elke dimensie ziet. Wij hier in de stoffelijke wereld zijn begrensd in het kunnen zien, in de hogere dimensies zijn geen begrenzingen.

Geest of energie
En noem het geest of energie maar de overledenen zijn niet weg of verdwenen. Denk aan de onverklaarbare lach op het gezicht, of de blik in de ogen van iemand die op het punt van sterven (heen gaan) staat, en die ergens naar kijkt waar ons oog niet kan reiken. Net op de grens van leven en dood zien ze iets wat wij nog niet kunnen waarnemen, om daarna te verdwijnen naar waar wij ze niet meer kunnen zien.

willink-statue-742x1024

“De kern van mijn werk is een dodelijke verliefdheid op de realiteit”. Karel Willink Fotobron: www.museummore.nl

Schijn of werkelijkheid
Misschien is het wel zo dat de levenden in een schijnwerkelijkheid leven (de schijn van; druk, druk, druk bijvoorbeeld) en is de echte werkelijkheid de geestelijke wereld. In die werkelijkheid bevinden zich de overledenen, zij zijn nooit weg, ze moedigen ons aan vanaf de zijlijn zolang wij daar voor openstaan of nodig hebben.  Ik ben nu (in 2017) zes jaar ouder dan mijn vader was op het moment van zijn overlijden. Dat is een bizar idee!

Herinneringen
Mijn vader, het was een lieve man. En tegelijkertijd was hij ook geen makkelijke man voor zijn omgeving, door alles wat hij meegemaakt had in de oorlog. Maar, het was wel mijn vader en ik hield van hem.
LiRiAn ArtDe liefde 

En dat is wat telt, de liefde. Aan het begin, in het midden en aan het eind van ons leven hier. De liefde. En liefde, ‘Liefde is geen bijzaak, het is de sterkste emotie die je leven kan overnemen.’ – Arthur Schopenhauer.

Noot: deze blog is geïnspireerd door het leven van mijn vader, het werk van Jouw Laatste Wil en de preek “De toeschouwers” (v.a.: 1.14 uur) van Ed Meenderink. Deze blog werd in 2016 geschreven door Anja, LiRiAn Art, voor Bloggend Bewegen.

Everybody knows, everybody knows
That’s how it goes. Everybody knows RIP Leonard Cohen ​

Een vergeten held

Standaard

c0aec6d450254a5b4c5e6ad1cb2a5343 It is thus tolerance that is the source of peace, and intolerance that is the source of disorder and squabbling – Pierre Bayle, Philosopher

Het is dus tolerantie die de bron is van vrede,
en intolerantie is de bron van wanorde en gekibbel.

Je zou denken dat bovenstaande wijsheid er een van recente datum is maar het tegendeel is waar, deze tekst is afkomstig van Pierre Bayle, Frans theoloog en vrijdenker uit de zeventiende eeuw, die de bijnaam ‘filosoof van Rotterdam’ kreeg.

De vergeten held van de Verlichting
Hoewel de stad Rotterdam volhangt met spreuken van Erasmus, is Rotterdam toch eerder de stad van de (bespotte) rebelse vrijdenker en filosoof Pierre Bayle dan van Erasmus. Maar de twee filosofen stonden allebei pal voor verdraagzaamheid en Rotterdam eert beide filosofen met een historische route en een  beeldenroute.

Over Bayle
Bayle geldt als één van de belangrijkste voorlopers van de Verlichting. Het monument Teksthuis Pierre Bayle in Crooswijk en het Baylebankje bij het Erasmusbeeld zijn ook gerealiseerd als een eerbetoon aan deze ‘vergeten held’ van de Verlichting.
Bayle (geboren in 1647) vluchtte in 1681 voor de Franse Zonnekoning Lodewijk XIV naar Nederland, in die tijd nog ‘De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden‘, en kwam op 30 oktober aan in Westnieuwland in Rotterdam waar hij tot aan zijn dood (in 1706) zou wonen. Vanaf 1684 had Bayle een woonhuis aan de Leuvehaven terwijl hij zijn studeerkamer op Westnieuwland aanhield.

Twijfelaar en denker

Het ideale leven voor Bayle was lezen, studeren, nadenken en zijn gedachten opschrijven in de vorm van brieven en artikelenbron 

Pierre Bayle stond bekend als een radicale twijfelaar; “over het geloof en geloven kan niets met zekerheid gezegd worden.” Hij pleitte dan ook voor meer tolerantie op religieus gebied en hield zich voornamelijk bezig met het bestrijden van bijgeloof. Hij maakte een scheiding tussen geloof en kennis en hield een pleidooi voor deugdzame atheïsten.

De Lantaarn in de Scheepsmakershaven
De stad Rotterdam was in de tijd van Desiderius Erasmus en Pierre Bayle tolerant en ondogmatisch bestuurd, kortom een prima basis voor kritische ideeën van filosofen. In de Scheepmakershaven in Rotterdam stond in de zeventiende en achttiende eeuw een beroemde sociëteit, café de Lantaarn. Dit café was eigenlijk het huis van de boekenverzamelaar Benjamin Furley *, die zijn collectie van 4.000 boeken beschikbaar stelde aan de vele gasten. In De Lantaarn kwamen namelijk de grote denkers uit de Verlichting, zoals de Engelse filosoof John Locke, Pierre Bayle en Bernard Mandeville, samen. Het was ook in De Lantaarn dat John Locke aan de grondwet van de staat Pennsylvania werkte, dit concept stond later model voor de eerste Amerikaanse constitutie (1766) van Thomas Jeffferson (Bron: Rotterdam Scheurkalender).

vreemdeling-historisch-webBron: stadshartrotterdam.nl
Historische stadswandeling
N.a.v. de sterfdag van Bayle, nu ruim 300 jaar geleden, werd er in 2006 een stadswandeling ter ere en nagedachtenis van de bijzondere wijsgeer in het leven geroepen; ‘De Vreemdeling Historische route‘. De wandeling brengt je o.a. langs de Illustere School in Rotterdam (waar Bayle na zijn aankomst in Rotterdam, op verzoek van de vroedschap, hoogleraar in de wijsbegeerte en geschiedenis werd) en langs de eerder genoemde De Lantaarn in de Scheepmakershaven, waar het Baylebankje te vinden is.

Tip
Op de site van Stadshart Rotterdam vind je meer informatie over de historische stadswandeling.

Op de site van Erasmushuis Rotterdam meer (veel meer :)) over (o.a.) het leven en werk van Erasmus, Furley, Locke en Bayle.

* En in deze pdf-uitgave kun je meer lezen over Benjamin Furley, Engels koopman en meer

En nu, ontmoet Pierre Bayle