Categorie archief: Gouden Eeuw

De kunst is lang en kort is ons leven

Standaard
De kunst is lang en kort is ons leven

‘Ach Gott! Die Kunst ist lang, Und kurz ist unser Leben’
Johann Wolfgang von Goethe, Duits schrijver en dichter 1749-1832
Bron: Faust I (1801)

Elisabetta_Sirani_Autorretrato_Museo_Pushkin_Moscu Deze uitspraak van Goethe gaat zeker op voor het leven en werken van Elisabetta Sirani ~ Bologna, 8 januari 1636 – 28 augustus 1665 ~ een Italiaanse kunstschilderes die slechts 27 jaar mocht worden. Zij wordt beschouwd als een van de belangrijkste vrouwelijke kunstenaars uit de zeventiende eeuw.

De appel valt niet ver van de boom
Met dank aan haar vader Giovanni Andrea Sirani krijgen Elisabetta en haar twee jongere zussen scholing in kunst, literatuur, muziek en wetenschap. Sirani’s vader was een welgesteld kunsthandelaar en tevens kunstschilder en volgeling van Guido Reni.

Een jong talent
Amper 13 jaar trad Elisabetta Sirani toe tot de leer/werkplaats, in goed gezelschap Lorenzo Loli, Lorenzo Tinti en Giulio Benzi. Zij nam hier haar plaats in als schilder in een omgeving die tot dan toe enkel voor mannen gereserveerd was.
Vanaf haar zeventiende schildert zij ook in opdracht waarbij ze haar werken verkocht via de onderneming van haar vader.

Boss Lady
In 1660 opent zij op 24 jarige leeftijd een galerie en een kunstacademie voor vrouwen en wordt toegelaten tot de Accademia di San Luca in Rome. Haar roem als vrouwelijk kunstenares steeg snel en hoog in het progressieve Bologna. Sarini kreeg opdrachten van vooraanstaande personen, waaronder Cosimo III de’ Medici.

Stijl en invloeden
Elisabetta Sirani werd in haar werk sterk beïnvloed door de Bolognese schilderschool, en Guido Reni en Francesco Albani inspireerde haar zeer. Sirani’s werk kenmerkte zich als elegant en viel op door het grote gevoel van tederheid die zij in haar werk aan de dag legde. Gecombineerd met een virtuoze penseelvoering en het zinnelijk kleurgebruik was haar werk terug te brengen tot de verfijnde stijl van het classicisme.

Inspiratiebronnen
Inspiratie haalde Sirani o.a. uit Bijbelse- en mythologische verhalen, iets waarmee ze zeer bekend was. Bijzonder aan Sirani’s werk was dat zij ook regelmatig vanuit haar verbeelding werkte. Thematisch waren de portretten van overwegend sterke en bewonderenswaardige vrouwen.

Portia_wounding

Portia Wounding her Thigh – Portia verwondt haar dij, by Elisabetta Sirani (1664).

Een sterke vrouw
Elisabetta Sirani was met recht een sterke vrouw te noemen. Op het eerste oog valt in het werk ‘Portia verwondt haar dij‘ de rijke kleuren en de vaste penseelstreken op. Kijk je nog een keer echter, dan zie je een duister en ook schokkend portret; een vrouw die zichzelf in het dijbeen snijdt. De bedoeling van Sirani was om met dit schilderij een krachtige verklaring af te leggen over de politieke status van vrouwen die drastische maatregelen moesten nemen voor zij serieus werden genomen.*

1001004000965678 *Whitney Chadwick, auteur van Vrouwen, Kunst en Samenleving , legt uit dat Sirani met dit schilderij laat zien dat vrouwen op grond van hun individuele daden dezelfde moed aan de dag kunnen leggen als mannen. Dit statement was nodig omdat men toen niet aannam dat vrouwen in staat, of bereid, waren iets zinnigs bij te dragen aan maatschappelijke of politieke discussies.  Sirani besloot te rebelleren tegen dat oude geloof en zij deed dat met verf en penseel als wapen.

Een intens maar kort leven
In 1665 overleed Elisabetta Sirani op de leeftijd van 27 jaar onder mysterieuze omstandigheden. Er gingen geruchten over zelfmoord ten gevolge van liefdesverdriet. Een een andere gerucht sprak over vergiftiging door een dienstmeisje maar wegens gebrek aan bewijs werd de door haar vader aangespannen rechtszaak afgeblazen. Nu wordt aangenomen dat de feitelijke doodsoorzaak mogelijk een maagzweer was.

Laatste eer
Onder grote belangstelling werd Sirani begraven in De Basiliek van San Domenico, in de Italiaanse stad Bologna, in dezelfde kapel waar ook Guido Reni begraven lag. Dit geeft nog eens extra aan hoe zij alom gewaardeerd werd in een door mannen gedomineerde kunstenaarswereld.

CATAFALQUE_OF_THE_BOLGONESE_ARTIST_ELISABETTA_SIRANI

Actueel
Werk van Sirani is te zien in de grootste musea ter wereld, waaronder het Louvre in Parijs en het Metropolitan Museum of Art in New York. Het Teylers Museum in Haarlem bezit enkele tekeningen en gravures van Sirani’s hand.

Beelden uit het verleden

Standaard
Beelden uit het verleden

 

Nederlandse schilderkunst in de Gouden Eeuw
In de 17e eeuw – na de overheersing van de Spanjaarden – ving tot eind 18e eeuw de Gouden Eeuw aan, Nederland was toen een kleine maar niet onbelangrijke Republiek. De Verenigde Oost-Indische Compagnie maakte veel winst en gaf Nederland welvaart en aanzien.

Kaart van de Zeventien Provinciën met in rood de lijn de van de scheiding tussen de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden in 1648

De schilderkunst komt tot volle bloei
De Gouden Eeuw bracht de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden voorspoed in handel en vrije economische ontwikkelingen. Ook kwam in deze periode de schilderkunst tot grote bloei. De schilderkunst werd immens populair onder alle lagen van de bevolking en men schat dat in deze periode zo’n 5 miljoen schilderijen gemaakt zijn (zowel in opdracht, als door amateurschilders). Kunst werd niet alleen gemaakt voor adel en regenten, maar ook gekocht door de ‘gewone’ man die er zijn huis mee vol hing.

De belangrijkste kunstenaars
De Gouden Eeuw was een periode waarin veel kunstschilders, beeldhouwers en architecten actief waren. De belangrijkste kunstschilders toen waren Rembrandt van RijnFrans Hals, Johannes Vermeer, Jacob van Ruisdael en Jan Steen.

Wist je dat
Rembrandt was niet alleen kunstschilder maar ook kunsthandelaar. Het voorhuis van zijn woning diende als winkel en hier stelde hij zijn eigen schilderijen, die van andere schilders, en die van zijn leerlingen, ten toon.

Het zou zomaar een tegeltjeswijsheid kunnen zijn;
Practice what you know,
and it will help to make clear what now you do not know
– Rembrandt

Allegorie, bepaald geen allegaartje
De genres van 17e-eeuwse kunstenaars varieerde van, vaak, allegorisch uitgewerkte historische en Bijbelse taferelen tot individuele, zelf- en groepsportretten, huiselijke taferelen, interieurs, stadsgezichten en landschappen, stillevens en zeegezichten. Maar de ontwikkelingen in de Gouden Eeuw leidde ook tot een totaal nieuwe dynamiek in kunsthandels en op veilingen, en de vraag naar schilderijen nam hiermee enorm toe. Dit dwong kunstschilders dan ook zich van elkaar te onderscheiden.

Gerrit_van_Honthorst_-_De_koppelaarster
Gerard van Honthorst: De koppelaarster, 1625. In dit werk wordt het gebruik van clair-obscur * door de Utrechtse caravaggisten ten volle geëtaleerd.

Barok en caravaggisme
Nieuwe dominante richtingen binnen de schilderskunst waren veelal geënt op Italiaans gewortelde stromingen als de barok en het caravaggisme. Parallel daaraan deden ook invloeden vanuit het classicisme en het maniërisme zich gelden. Onder invloed van het calvinisme werden deze stijlen uiteindelijk omgebogen naar een meer ingetogener stijl; die van het later zogenoemde realisme. Een schilderwijze die later als “typisch Hollands” zou worden bestempeld.

Van Holland naar Rusland, naar Holland
Het werk van de Hollandse meesters oogst blijvende bewondering, zowel binnen als buiten de landsgrenzen. Zo hebben de Hollandse meesters bijvoorbeeld een enorme invloed gehad op de artistieke ontwikkelingen in Rusland. Het werk van de Hollandse meesters is binnen de Russische collecties dan ook ‘meer dan enkel pronkstukken alleen‘, aldus de Petersburgse conservator Irina SokolovaIrina Sokolova is ook de auteur van het boek; The Russian Passion for Dutch Painting of the Golden Age‘  9200000040469075

Museum Actueel
Momenteel vinden de voorbereidingen plaats om 63 meesterwerken naar Nederland te vervoeren, voor een expositie in de Hermitage Amsterdam; ‘Hollandse meesters uit de Hermitage; oogappels van de tsaren’. De tentoonstelling is van 7 oktober 2017 tot 27 mei 2018 te zien.

* Toelichting op termen in de kunst

Clair-obscur
 een techniek uit de schilderkunst, film en fotografie waarbij de licht-donkercontrasten sterker worden uitgebeeld dan ze in werkelijkheid vaak zijn. Hierbij wordt weinig gebruikgemaakt van de zogenaamde middentonen (de overgangsdelen van schaduw naar licht)

Allegorie een symbolische voorstelling in de kunst waarbij een idee of abstract begrip wordt verbeeld door één of meer personificaties, personen en concrete zaken

Barok een Europese stijlperiode die aan het begin van de 17e-eeuw in Italië tot ontwikkeling kwam en tot in de eerste helft van de 18e-eeuw voortduurde, en die zich kenmerkt door overdaad van vorm en heftigheid van gevoelsuitdrukking.

Caravaggisme een revolutionaire stijl van de Italiaanse meester Caravaggio The Cardsharps, c.1594 The Cardsharps by Caravaggio (Fort Worth) – via Kimbell Art Museum

Classicisme een beweging die tussen ca. 1640 en 1720 een terugkeer naar de klassieke Griekse en Romeinse voorbeelden voorstond

Maniërisme een aanduiding voor de stijl van Italiaans geïnspireerde kunst vanaf circa 1525 tot ongeveer 1580

Realisme een stroming in de 19e-eeuwse beeldende kunst, theater en literatuur, waarin gestreefd werd naar het weergeven van de werkelijkheid, via afbeeldingen van alledaagse gebeurtenissen.

Tip
NTR’s online krant/glossy/video’s over De Gouden Eeuw