BEELDMACHT – KUNST VAN KRITIEK IN TIJDEN VAN TIKTOK

7 maart 2020 T/M 24 MEI 2020
OFFICIËLE OPENING: VRIJDAG 6 MAART 17.30 UUR. 
U BENT VAN HARTE WELKOM!

BEELDMACHT toont werk van twintig internationale, hedendaagse kunstenaars die vraagtekens zetten bij de rol van kunst in een samenleving waarin de macht van het beeld bepalend lijkt.

Ontstaan in de jaren ’60 van de vorige eeuw, een comeback in de jaren ’90 en nu weer helemaal actueel. Het Frans Hals Museum presenteert in drie dynamische tentoonstellingen de stroming waarin kunstenaars de kunstsector en de rol van kunst in de maatschappij onder de loep nemen: institutionele kritiek.

De eerste tentoonstelling BEELDMACHT onderzoekt wat de plaats en betekenis is van kunst in een digitale samenleving die beheerst wordt door beeld. Het resultaat is een actuele internationale groepstentoonstelling van 20 hedendaagse kunstenaars, te zien van 7 maart tot en met 24 mei 2020 in het Haarlemse Frans Hals Museum, locatie Hal. 

Met werken van Andrea Fraser, Sarah Lucas en Tracey Emin uit de collectie van het Frans Hals Museum als vetrekpunt, verkent het drieluik Kunst van Kritiek wat ‘institutionele kritiek’ vandaag de dag is. ‘Institutionele kritiek’ is een kunstbeweging die tot bloei kwam in de late jaren ’60 met kunstenaars als Hans Haacke, Daniel Buren en Michael Asher en opnieuw in de jaren ’90 met kunstenaars als Andrea Fraser en Fred Wilson. De stroming neemt de werking van machthebbende kunstinstituten onder de loep, zoals musea, galeries en kunstbeurzen.

Sarah Lucas, Self Portrait with Fried Eggs, 1996, foto op aquarelpapier, 80 x 60 cm, collectie Frans Hals Museum.
Sarah Lucas, Self Portrait with Fried Eggs, 1996, photo on watercolour paper, 80 x 60 cm, collection Frans Hals Museum.

Directeur van het Frans Hals Museum Ann Demeester: “Institutionele kritiek geeft het publiek meer inzicht in de wijze waarop kunst wordt geproduceerd, getoond en geconsumeerd, wie daar welk belang bij heeft en waarom we bepaalde kunstvormen niet te zien krijgen in musea, galeries en andere instellingen.”

Met het project Kunst van Kritiek, dat bestaat uit drie tentoonstellingen, een publicatie en een publieksprogramma, laat het Frans Hals Museum zien dat de aanpak van deze kunstenaars nog steeds van groot belang is voor de huidige generatie kunstenaars. De culturele sector werd het afgelopen decennium steeds commerciëler en staat onder druk. Tegelijkertijd staat ook het uiten van kritiek op scherp, bijvoorbeeld in de discussies over #metoo, Brexit en het klimaat.

ROL VAN KUNST KRITISCH ONDER DE LOEP 
BEELDMACHT is de eerste van drie tentoonstellingen en presenteert kunstenaars die op een kritische manier de rol van kunst bevragen in het huidige beeld-gedreven tijdperk van sociale media en politieke onrust. De hedendaagse kunstenaars presenteren nieuwe en specifieke manieren om vragen te stellen bij de huidige tijdgeest. Wat heeft kunst bijvoorbeeld te maken met de miljoenen afbeeldingen die dagelijks gepost worden op Instagram? In de laatste jaren heeft digitale technologie niet alleen het dagelijks leven veranderd, maar ook de kunstwereld. Waar musea eerst een strikt anti-fotobeleid hadden, verwelkomen ze nu selfies. Ook museumcollecties die eerder enkel beperkt toegankelijk waren, zijn nu volledig online en gebruikers worden aangemoedigd om zoveel mogelijk te liken en te delen. Worden musea hiermee democratisch, of juist ‘contentfabrieken’ in dienst van sociale media?
In nieuwe social mediaplatformen speelt beeld een dominante rol, van Facebook naar Instagram, via Snapchat naar TikTok.

Hoe verhoudt het kunstveld, traditioneel hét domein voor beeldproductie, zich tot deze platformen? Kunstwerken van Dena Yago (1988, VS), Gina Beavers (1978, Griekeland), FLAME (opgericht in 2010 in Brussel), Jaakko Pallasvuo (1987, Finland)  en Louise Ashcroft (1983, Engeland) brengen belangrijke aspecten van dit nieuwe landschap in kaart en bespreken de rol van kunst daarbinnen.

Veel werken in BEELDMACHT  laten zien dat kunst en haar instituten -de kunstgeschiedenis, kunstenaars en musea- effect hebben buiten de grenzen van de kunstwereld, met gevolgen in de hele maatschappij. Zo verbindt Betty Tompkins de strategieën van de #metoo-beweging aan de kunstgeschiedenis en gebruikt Nora Turato de figuur van klokkenluider als evenbeeld van de kritische kunstenaar.

Betty Tompkins, Women Words (Rubens #3), 2018, acryl op boekpagina, 26 x 20 cm, Courtesy galerie rodolphe janssen and the Artist.
Betty Tompkins, Women Words (Rubens #3), 2018, acrylic on book page, 26 x 20 cm, Courtesy galerie rodolphe janssen and the Artist.

NIEUWE WERKEN EN AANKOPEN
Dena Yago (1988, VS) en Nora Turato (1991, Kroatië) maken beiden nieuw werk dat wordt opgenomen in de vaste collectie van het Frans Hals Museum. Yago maakt een muurschildering die specifiek aansluit op de context van de tentoonstelling. De mural lijkt op eerst gezicht een vrolijk stripverhaal  -de ideale achtergrond voor een museumselfie-  maar de inhoud heeft een venijnige ondertoon. Ara, een orchidee met een menselijk gedaante, is te zien als een verarmde creatieve ZZP’er. Ironisch genoeg is deze economisch onzekere vorm van bestaan grotendeels geïnspireerd op het verdienmodel van de kunstenaar.

Nora Turato’s nieuwe videofilm onthult de plekken van het Frans Hals Museum die de bezoeker normaal gesproken niet ziet: het depot, de opslagfaciliteiten en kantoorruimtes. De film is gebaseerd op de laatste scene in ‘The Laundromat’, een recent verschenen Netflix film waarin Meryl Streep de rol speelt van de klokkenluider die het Panama Paper-schandaal in gang zette. Het videowerk is geschoten in één onafgebroken take en toont Turato die een monoloog houdt terwijl ze zich door de verborgen ruimtes van het museum beweegt. Daarmee de vraag oproepend: lijdt transparantie tot waarheid?

Naast deze aankopen worden nieuwe werken getoond, speciaal gemaakt voor de tentoonstelling door A Maior (Portugal), Louise Ashcroft (1983, Engeland) en Jaakko Pallasvuo (1987, Finland).    

In de winkel van het museum zullen een speciale editie t-shirts van het merk PMS (PMS is een afkorting voor ‘Premenstrual Syndrome’, een project van de kunstenaar Marlie Mul) verkrijgbaar zijn.

KUNSTENAARS
A Maior, Louise Ashcroft, Gina Beavers, Tony Cokes, Tracey Emin, FLAME, Sylvie Fleury, Andrea Fraser, Florence Jung,  Sarah Lucas, Marlon Mullen,  Ima-Abasi Okon, Jaakko Pallasvuo, Heji Shin, Cole Speck, Tenant of Culture, Betty Tompkins, Nora Turato, Christine Wang, Dena Yago

De tentoonstelling is samengesteld door Melanie Bühler, conservator hedendaagse kunst bij het Frans Hals Museum en is onderdeel van het project ‘De Kunst van Kritiek’ dat uit 3 delen, een publieksprogramma en een publicatie bestaat. Onderdeel van de tentoonstelling is een publieksprogramma in samenwerking met de Gerrit Rietveld Akademie Amsterdam en het Goethe-Institut Niederlande.

BEELDMACHT 
Kunst van Kritiek in tijden van TikTok

7 maart t/m 24 mei 2020
Frans Hals Museum – HAL
Grote Markt 16
Haarlem

Gina Beavers, Mona Lisa Nail, 2015, acryl op doek, 61 x 45,7 cm, The Hott Collection, New York, foto: Jeff McLane.
Gina Beavers, Mona Lisa Nail, 2015, acrylic on canvas, 61 x 45,7 cm, The Hott Collection, New York, photo: Jeff McLane

NAJAAR 2018: MEGATENTOONSTELLING FRANS HALS EN DE MODERNEN

NAJAAR 2018: MEGATENTOONSTELLING FRANS HALS EN DE MODERNEN
Hals ontmoet Manet, Singer Sargent, Van Gogh

Haarlem, 26 april 2018 – Het vernieuwde Frans Hals Museum opent op 13 oktober 2018 een spraakmakende tentoonstelling van buitengewoon kaliber: Frans Hals en de Modernen. Het is immers precies 150 jaar geleden dat Frans Hals werd herontdekt. Vanaf dat moment werd hij niet langer gezien als een losbandige dronkaard maar bewonderd als modern idool door 19eeeuwse schilders als Manet, Liebermann, Singer Sargent en Van Gogh. De tentoonstelling toont met zo’n 80 bruiklenen afkomstig van musea uit de hele wereld de enorme impact die Hals had op deze moderne schilders. Voor de eerste keer worden zijn schilderijen afgezet tegen reacties op zijn werk uit die andere hoogtijperiode van de schilderkunst eind 19e eeuw. Hierdoor wordt inzichtelijk hoe vooruitstrevend Frans Hals was: ‘Frans Hals, c’est un moderne’. 

Manet, Chicago, AIC lowres

Edouard Manet, Jongen met waterkruik, 1862,72

 

HERONTDEKKING FRANS HALS

Precies 150 jaar geleden – in 1868 – werd Frans Hals door de invloedrijke Franse kunstcriticus Théophile ThoréBürger (her)ontdekt. Hals was het merendeel van de 18e eeuw en eerste helft van de 19e eeuw genegeerd door kunstcritici. Zijn innovatieve schilderstijl met losse toets sloot niet meer aan bij de geldende academische stijl. Die losse schilderstijl werd in verband gebracht met zijn ‘lichtzinnige’ levenswijze en als slecht voorbeeld gepresenteerd. Het gevolg was dat zijn schilderijen slechts weinig waarde toegekend kregen op de kunstmarkt en de naam Frans Hals in de meeste overzichtswerken van de Gouden Eeuw ontbrak.

Malle_Babbe-Gemäldegalerie lowres.jpg

Frans Hals, Malle Babbe, 1633-35

Thoré-Bürger (die ook zorgde voor een herontdekking van Vermeer) ging met verschillende publicaties in op het werk van Hals, maar het waren vooral de twee uiterst lovende artikelen voor het gezaghebbende kunsttijdschrift Gazette des Beaux-Arts die een grote impact hadden. Thoré-Bürger stelde daarin Hals’ virtuositeit en gedurfde penseelvoering juist ten voorbeeld aan moderne kunstenaars. De artikelen vormden het startschot voor een hernieuwde interesse voor Hals’ schilderijen en een herwaardering van zijn schilderstijl onder eigentijdse schilders. De prijzen van zijn werk stegen razendsnel en ieder gerespecteerd museum en verzamelaar stond te popelen om een Hals te verwerven. Vele schilders –in het begin vooral Franse, maar al snel ook Duitse, Engelse en Amerikaanse- reisden honderden kilometers naar Haarlem dat zich als een waar pelgrimsoord voor kunstenaars ontpopte, om het werk van Hals in het net geopende Gemeentemuseum (1862) te bewonderen.

FRANS HALS EN DE MODERNEN

De 150-jarige mijlpaal van deze herontdekking vormt een buitenkans om een tentoonstelling te organiseren over de grootmeester van het portret. De tentoonstelling Frans Hals en de Modernen. Hals ontmoet Manet, Singer Sargent, Van Gogh maakt zichtbaar wat Hals’ impact is geweest op schilders uit de tweede helft van de 19e eeuw. Frans Hals werd bewonderd, zelfs aanbeden door laat 19e-eeuwse kunstenaars als Edouard Manet, Max Liebermann, John Singer Sargent, James Ensor, Mary Cassatt, Gustave Courbet, McNeill Whistler, William Merritt Chase, Henri Fantin-Latour en Vincent van Gogh. Ze waren onder de indruk van zijn losse toets en ruwe schilderstijl die ‘impressionistisch’ overkwam. Deze tentoonstelling die van 13 oktober 2018 tot en met 10 februari 2019 te zien is in Frans Hals Museum, locatie Hof, toont met zo’n tachtig bruiklenen de impact van Hals op deze moderne schilders. Daarin worden voor het eerst in de kunstgeschiedenis schilderijen van Frans Hals naast werken en kunstenaars geplaatst die door hem zijn geïnspireerd.

Gogh, Roulin, Boston, MFA lowres

Vincent van Gogh, Postman Joseph Roulin, 1888

TWEE GROOTSE TENTOONSTELLINGEN IN HAARLEM

Op een steenworp afstand van het Frans Hals Museum is dit najaar nog een grootse tentoonstelling te zien. Teylers Museum presenteert aan de vooravond van Leonardo’s 500ste sterfjaar van 5 oktober 2018 tot en met 6 januari 2019 een unieke tekeningententoonstelling. Ruim dertig originele tekeningen van de wereldberoemde Leonardo da Vinci (1452-1519) komen naar Haarlem. Leonardo’s gave om emoties uit te beelden, staat centraal. Internationaal toonaangevende collecties als British Museum, Uffizi in Florence, het Louvre en de Royal Library van Windsor Castle geven de kwetsbare tekeningen in bruikleen. Een deel was nooit eerder in Nederland te zien.

Teylers Museum en Frans Hals Museum bieden voor beide tentoonstellingen een combiticket aan met gereduceerd tarief. Uitsluitend online te koop vanaf 22 augustus 2018.

 

 

Leonardo da Vinci tentoonstelling, Teylers Museum

Woensdag 2 mei 2018 was het precies 499 jaar geleden dat Leonardo da Vinci (1452-1519) overleed. Teylers Museum in Haarlem geeft op 5 oktober de aftrap voor een wereldwijd Da Vinci jaar met tentoonstellingen, symposia en andere activiteiten vanwege het 500ste sterfjaar van Leonardo. Met bruiklenen uit o.a. Londen, Turijn, Parijs, Boedapest en Florence organiseert het museum een imposante tentoonstelling met werk van de meester waarvan het overgrote deel nog nooit in Nederland te zien is geweest.

Een van de topstukken is de studie van het gezicht van een jonge vrouw; waarschijnlijk een voorstudie voor het schilderij de Madonna in de grot dat nu in het Louvre in Parijs hangt. Bezoekers kunnen vanaf 22 augustus online kaarten bestellen. De tentoonstelling is te zien van 5 oktober 2018 tot en met 6 januari 2019. 

Studie jonge vrouw.jpg

Leonardo da Vinci (1452-1519), Hoofd van een jonge vrouw, driekwart naar links; Metaalstift; 181 x 159 mm; Biblioteca Reale, Turijn

Teylers Museum laat tijdens de tentoonstelling meer dan 30 originele tekeningen zien van Leonardo da Vinci. Uitgangspunt voor de tentoonstelling is de menselijke emotie in de tekeningen van de kunstenaar. Hij was de eerste in zijn tijd die ‘echte’ voorbeelden van de straat nam, en deze mensen, met al hun gevoelsuitdrukkingen, portretteerde.

De Mona Lisa onder de tekeningen

Leonardo-kenner Sir Kenneth Clark noemde het ‘one of the most beautiful drawings in the world’. Een van de meesterwerken die vanaf 5 oktober te zien zal zijn, is de studie van het gezicht van een jonge vrouw, ook wel de Mona Lisa onder de tekeningen genoemd. Een prachtig voorbeeld van hoe Leonardo menselijke emoties wist vast te leggen in zijn werken. De tekening is zeer waarschijnlijk een studie voor het figuur van de engel in het schilderij de Madonna in de grot dat nu in het Louvre in Parijs hangt en laat heel goed zien dat Leonardo linkshandig was. De arcering is duidelijk van linksboven naar rechtsonder gezet. Het bruikleen komt bij hoge uitzondering naar Nederland vanuit de Biblioteca Reale uit Turijn. Het is de eerste keer dat dit werk in Nederland te zien is.

Tentoonstelling

Voor de tentoonstelling Leonardo da Vinci lenen toonaangevende musea, waaronder de Uffizi in Florence, de Kunsthalle Hamburg, het British Museum, het Louvre, het Museum of Fine Arts in Boedapest en de Royal Collection Trust in Windsor, kwetsbare tekeningen uit die niet eerder of zelden in Nederland te zien waren. Leonardo’s gave om emoties uit te beelden, staat centraal. Het laatste avondmaal kan uiteraard niet reizen, maar zal op bijzondere wijze (en op ware grootte) tóch aanwezig zijn. De tentoonstelling is het startschot voor het internationale Leonardo da Vinci Jaar. In 2019 is het 500 jaar geleden dat Leonardo stierf. De tentoonstelling wordt samengesteld door gastconservator Michael Kwakkelstein (Universiteit Utrecht) en Teylers conservator Michiel Plomp.

Teylers en Frans Hals

Op een steenworp afstand van Teylers Museum bevindt zich het Frans Hals Museum. Vanaf 13 oktober 2018 tot 11 februari 2019 laat dit museum in de tentoonstelling Frans Hals en de Modernen, de impact zien die Frans Hals had op baanbrekende schilders uit de 19e eeuw als Manet, Liebermann en Van Gogh. Stuk voor stuk kwamen die indertijd naar Haarlem om te kijken naar Hals’ losse toets en ruwe schilderstijl, die ‘impressionistisch’ overkwam.