'De geniale mislukking van de middeleeuwen' door Raoul Bauer

Verschijnt 12 maart bij Sterck & De Vreese

Historicus Raoul Bauer constateert dat de huidige beschaving haar immense kennis en groot technisch kunnen niet in dienst van, maar eerder ten koste van de mens gebruikt. Hij meent dat aan de basis van de huidige crisis een ontspoorde rationaliteit ligt die zijn oorsprong vindt in het twaalfde-eeuwse conflict tussen geloof en rede. 

Ongetwijfeld is de twaalfde eeuw een van de boeiendste perioden uit de westerse beschavingsgeschiedenis. Het was een tijd vol creatieve vernieuwing. Een periode ook waarin de ontmoeting tussen twee invloedrijke denkers plaatsvond. De geleerde Abelardus benaderde de werkelijkheid rationeel, de mysticus Bernardus van Clairvaux hechtte alleen waarde aan een religieus-intuïtieve kennis. Tussen beide genieën had het tot een vruchtbare dialoog kunnen komen. Het liep evenwel uit op een regelrechte confrontatie.

Abelardus werd weliswaar het zwijgen opgelegd maar zijn rationele zoektocht naar kennis en waarheid bleef overeind: geloof en rede, intuïtie en wetenschap werden voor eeuwen elkaars tegenpolen. Een evenwichtig mens- en wereldbeeld werd hierdoor vernietigd.

Raoul Bauer, historicus en doctor in de letteren, is emeritus hoogleraar cultuurgeschiedenis. Hij publiceerde bij uitgeverij Sterck & De Vreese eerder Karel de Grote en Niet meer blaffen naar de maan.

Raoul Bauer – De geniale mislukking van de middeleeuwen | Sterck & De Vreese | ISBN 978 90 5615 587 2 | paperback,  144 pagina’s | verkoopprijs € 17,50

De geniale mislukkig van de middeleeuwen is een bewerkte versie van een eerder verschenen boek van deze auteur. *  

* NB: een van de eerder verschenen boeken van Raoul Bauer is ‘De Twaalfde eeuw, een breuklijn in onze beschaving’. Dit boek is voor zover ik heb kunnen achterhalen alleen nog tweedehands verkrijgbaar.

De kunst van het schrijven

‘De kunst van het schrijven’ roept associaties op van auteurs die zich al dan niet afzonderen voor het ambacht dat schrijven is. Het schrijven van pure fantasie, memorabele overdenkingen, vernuftige hersenspinsels, biografische schrijfsels of poëzie, het roept allemaal het beeld (taal is per definitie beeldend) op van een passie die in de praktijk gebracht wordt. Maar het kan ook anders natuurlijk en dan had de kop boven dit artikel zomaar ineens ‘Schrijven als broodwinning’ kunnen heten, en daarmee wellicht iets minder romantisch geklonken?

300px-christine_de_pisan  Schrijven als broodwinning, zoals in het geval van Christine de Pizan of Pisan (Venetië ca. 1364 – klooster van Poissy ca. 1430). Op de miniatuur afbeelding is Pizan aan het werk in haar studeerkamer.

Nadat de Franse Pizan op 25-jarige leeftijd weduwe was geworden ging zij boeken schrijven om daarmee in het levensonderhoud van haar gezin, Pizan had drie kinderen, te kunnen voorzien. Christine Pizan werd daarmee een van de eerste vrouwen die een professionele literaire carrière startte en dit was, in de door mannen gedomineerde middeleeuwse samenleving, een gedurfde en opvallende stap.

In een eerder gepubliceerd artikel in Trouw lezen we dat Pizan’s werk van hoog niveau was; diepzinnig, sierlijk en hartstochtelijk.

‘Het lijkt wel honderd jaar geleden Dat mijn geliefde mij verliet
Toch zijn twee weken pas vergleden: Maar het lijkt mij honderd jaar geleden, / Zo traag nu kruipt de tijd op heden/ Want, dat hij mij verliet, Lijkt mij wel honderd jaar geleden’ – Christine de Pizan

Pizan schreef talrijke gedichten over hoofse liefde; een  veelal platonische liefde die uitsluitend voorkwam in de hogere standen en de bewondering van een edelman of ridder voor een onbereikbare, vaak gehuwde, vrouw betrof. Ook schreef zij een biografie van Karel V van Frankrijk en – opvallend verrassend voor die tijd – verscheidene werken waarin zij opkwam voor de rechten van vrouwen. Een bekend werk van Christine Pizan is: ‘Het boek van de stad der vrouwen1001004006453670 Een baanbrekende boek dat opent  met een gefrustreerde tirade van een mannelijke schrijver tegen vrouwen. Christine Pizan stelt daar haar dromerige visie met drie deugden; rede, rechtschapenheid en justitie, tegenover.

Vanwege het feit dat Pizan als schrijver in de openbaarheid trad, in een tijd waarin deze kunstvorm nog uitsluitend door mannen werd beoefend, en de moed waarover zij beschikte om de vrouwonvriendelijkheid van de middeleeuwse samenleving openlijk aan de kaak te stellen maakt van haar een onvoorstelbaar dappere voorvechter van de vrouwenemancipatie.