De verwondering van het licht

“Kleur is de verwondering van het licht.” Marc van Halsendaele, Vlaams dichter

De Noorse kunstschilder Harriet Backer (1845 – 1932) werd bekend door haar schilderijen van diverse interieurs met de focus op lichtinval.

Leestip: Waarom komt lichtval op schilderijen altijd van links? – NRC

Harriet was een van de vier dochters van Nils en Sophie Backer. Het gezin woonden in Holmestrand, Vestfold, in Noorwegen. Vader Nils was scheepskoopman en moeder Sophie was afkomstig uit een rijke familie. De ouders van Harriet Backer hechtte veel waarde aan een opleiding met de focus op muziek en de kunsten.

Harriet_Backer_-_Blue_Interior_-_Google_Art_Project

Opleiding en ervaringen
Geboren in een welgestelde familie, verhuisde zij op twaalfjarige leeftijd naar Kristiania (Kristiania was van 1878 tot 1924 de naam van de Noorse hoofdstad Oslo). Hier ontving zij les aan de Nissen School for Governesses, wat in die tijd de hoogste vorm van onderwijs was die open stond voor vrouwen, en blonk uit in Duits, Frans, Italiaans en Engels. Later volgde zij ook tekenlessen bij de Noorse Johan Mathias Calmeyer (1773 – 1830).  En van 1871 tot 1874 bezocht zij de schilderschool van Knud Bergslien.
AA371361: History

Een vriendschap voor het leven

In 1874, op de leeftijd van 29 jaar, besloot ze een meer formeler studie te gaan volgen in München, Duitsland. Detail; omdat Harriet Backer een vrouw was had ze niet het recht om reguliere cursussen bij te wonen maar kreeg ze privéles van verschillende kunstschilders. Harriet was hoe dan ook vastberaden om zich te specialiseren en concentreerde zich op het kopiëren van de oude meesters en historische onderwerpen. NB: in die jaren was München de plek waar de elite van Noorse schilders samenkwamen en het was hier waar ze ook een levenslange vriendschap met Kitty Kielland sloot. Olav_Rusti-Kitty_Kielland-246x300 Fotocredit: Public domain | Wikimedia Commons | A portrait of Kitty Kielland by Olav Rusti (1850-1920)

Harriet_Backer_-_The_Farewell_-_Google_Art_Project
The Farwell 1878

Kunst boven verwachting
Toen haar vader in 1877 stierf was de verwachting dat Harriet Backer naar huis zou terugkeren. Maar in een brief aan haar moeder, een jaar na het overlijden van haar vader, vertelde zij haar moeder dat kunst maken haar roeping was en dat dit eenvoudig voorrang moest hebben boven haar plichten als dochter. En in datzelfde jaar schilderde ze “The Farewell”, waar je op de achtergrond haar moeder ziet huilen en de jonge vrouw in het schilderij lijkt sterk op Harriet.

Zussen op reis
Van 1878 reisde Harriet Backer door Europa. Zij woonde en werkte van 1878 tot 1888 in Parijs, in het atelier van Léon Bonnat. Tijdens haar reizen werd zij vaak vergezeld door haar zus, de pianiste, componist, feminist en muziekpedagoge; Agathe Backer-Grøndahl (zie afbeelding). Agathe_Backer_Grøndahl
In Parijs werd Harriet Backer sterk beïnvloed door het naturalisme en het impressionisme, met name voor wat betreft de invloed van lichtinval op haar schilderijen.

“To my mind, a picture should be something pleasant, cheerful, and pretty, yes pretty! There are too many unpleasant things in life as it is without creating still more of them.” Pierre-Auguste Renoir

OXLhEzj
By Lamplight – 1890, Harriet Backer | Foto via Wikimedia Commons, fotocredit: Michael

Een eigen tekenschool
Rond 1890 begon Harriet Backer met het geven van tekenlessen en dit groeide in 1892 uit tot een tekenschool die zij tot 1910 zou aanhouden. Ze concentreerde zich voornamelijk op het aanmoedigen en onderwijzen van vrouwelijke kunstenaars, misschien wel omdat ze zich herinnerde hoe moeilijk het voor haar was geweest om les te kunnen krijgen.

standard_backer-harriet_statue Foto via Tore Kirkholt| SNL.no

Erkend talent
Backer verkreeg tijdens leven ruim erkenning voor haar talent en kunstenaarschap, zowel in Noorwegen als in Europa.  In 1889 won zij een medaille op de Wereldtentoonstelling te Parijs, ze ontving o.a. in 1912 de ‘Petter Dass-medaljen’, werd geëerd met de Orde van St. Olav, en in 1982 wordt er een bronzen beeld (in haar geboorteplaats Holmestrand) onthuld van haar en haar zuster Agathe, vervaardigt door haar zus de Noorse beeldhouwer Ada Madssen.

Een rijke carrière
Op 25 maart 1932 overleed Harriet Backer op 87-jarige leeftijd.
Tijdens haar carrière heeft zij ongeveer 180 schilderijen geschilderd, dit waren voornamelijk woonkamers, boerderij- en kerkinterieurs. Interessant detail hierbij is dat zij  haar zus Agathe nooit aan de piano heeft geschilderd hoewel zij haar soms wel als model gebruikte.

Het werk van Harriet Backer is nog grotendeels te zien in het Nationaal kunstmuseum te Olso en het Universiteitsmuseum van Bergen. Bergen-University-modfBergen Université |Fotocredit: Original by Floflo, edited by Aqwis

Gebruikte bronnen: Zie toegevoegde linken in tekst, plus: norwegianamerican, arthurchandler & absolutefacts

Tip: Lees meer over de wereldtentoonstelling van 1889 en 1890 |Karin Haanappel

 

Waarom zou ik liegen?

 “Waarom zou ik liegen en mij anders voordoen dan ik ben?” ~ Marie Bashkirtseff

9200000022376663 In 1873 komt een 14-jarig meisje van Russische adel aan bij een Franse villa aan het zonovergoten Middellandse-Zeegebied. In een klein dagboek begint zij de gebeurtenissen van haar dagen aan zee te beschrijven.
Wanneer zij elf jaar later veel te jong overlijdt heeft zij duizenden duizenden dagboekpagina’s vol geschreven en een groot en een veelzijdig portret van haar leven geweven. Een keuze van wat zij toevertrouwde aan haar dagboek is in Nederland uitgegeven onder de titel ‘Waarom zou ik liegen

Vroeg wijs en zeer zelfbewust
Marie_Bashkirtseff_-_Der_Regenschirm_-_1883.jpeg Marie Bashkirtseff wilde zangeres worden maar vanwege keelklachten (later bleek dat zij aan tuberculose leed) wilde zij zich toeleggen op de schilderkunst en ging zij in de leer bij Tony Robert-Fleury, aan de gerenommeerde Parijse Académie Julian. Zij ging samenwerken met de bekende naturalistische schilder Jules Bastien-Lepage, die later ook haar hartsvriend zou worden.
Haar stijl was naturalistisch; een tijdloze schilderstijl uit de late negentiende eeuw die dicht bij het realisme staat.

Feministe pur sang
Marie was niet alleen schilder, zij was ook schrijver en zij wilde enkel de waarheid vertellen. Al op twaalfjarige leeftijd schreef zij in haar dagboek:

“I was born to be a remarkable woman; it matters little in what way or how. … I shall be famous or I will die.” Marie Bashkirtseff

In 1881 schreef Marie Bashkirtseff onder het pseudoniem Pauline Orrel verschillende artikelen voor de feministische krant La Citoyenne van Hubertine Auclert. Een van haar uitspraken was: “Als ik een man was, had ik Europa veroverd”. Marie keerde zich tegen het beeld van die tijd (?!), de negentiende-eeuwse samenleving die vrouwen oplegde mooi en dienstbaar te zijn.

Haar arrogante kant
Bashkirtseff Marie groeide op in een rijk en welgesteld gezin. Zij woonde riant, leerde o.a. Latijn en paardrijden en kon kopen wat zij wilde. Maar, dit maakte haar ook arrogant, zoals te lezen valt in NRC.nl: ‘Marie leefde in onvoorstelbare rijkdom en ontleende daaraan de gebruikelijke arrogantie, in die tijd, in die kringen. Haar negerknecht, Chocolat geheten, wordt naar hartenlust vernederd.’ Bron

Een eenzaam bestaan
Marie’s leven was onstuimig enthousiast in haar gepassioneerde streven een intellectueel en artistiek bestaan te leiden. Maar zij was hierin op haarzelf aangewezen, haar familie steunde haar op geen enkele wijze, artistiek of intellectueel gezien. Dit, en de doofheid als gevolg van de tuberculose, maakte dat zij  zich erg eenzaam voelde.

Bashkirtseff_-_The_Meeting

“What am I? Nothing. What would I be? Everything.” Marie Bashkirtseff

The meeting
Op 20 oktober 1884 schreef Marie voor het laatst in haar dagboek maar voor zij op 31 oktober 1884 overleed maakte zij het schilderij “Un meeting” nog af. Dit werk oogstte veel waardering op de Salontentoonstelling van Parijs waar het voor het eerst te zien was maar zij won er geen prijzen mee. Iets wat haar woedend maakte en waardoor zij zich waardeloos voelde.
“To live, to have so much ambition, to suffer, to cry, to fight and, at the end, forgetfulness … as if I had never existed.” Marie Bashkirtseff

Bashkirtseff_-_In_the_Studio

The Studio by Marie Bashkirtseff (1881); Marie Bashkirtseff is the central figure seated in the foreground

Portret van een jong genie
Na haar overlijden was het haar eigen familie die haar verried, Marie’s moeder zorgde ervoor dat geen van haar dochter’s radicale meningen, en hun vreemde familiegeschiedenis, in het dagboek gepubliceerd werd. Haar dagboek echter gaf een feilloos weergave van de tijd waarin zij leefde en het dagboek werd later ontvangen als ‘een boek van ongekende kwaliteit’ en ‘een werkelijk geniaal boek’ door de Engelse pers.

“I am the most interesting book of all.” Marie Bashkirtseff 

Ga er maar van uit dat ik beroemd word
9200000075884639
 De eerste versie van haar dagboek werd uitgegeven in 1887, 3 jaar na haar overlijden. Deze versie was behoorlijk gecensureerd door haar moeder, zo werd bijvoorbeeld de geboortedatum van Marie aangepast naar een latere datum 😉 en pikante details over haar liefdesleven weggelaten.  Marie heeft ook veel schilderijen gemaakt maar helaas is veel van haar werk tijdens de tweede wereldoorlog door de nazi’s verwoest.

“When I die my death will be caused by indignation at the stupidity of human nature.” Marie Bashkirtseff

Na haar dood
Marie Bashkirtseff wilde beroemd worden en liet daartoe niets aan het toeval over. Haar graf liet zij ontwerpen in de vorm van een Byzantijnse kapel die boven alles uitsteekt en niet over het hoofd te zien is. Marie Bashkirtseff werd begraven in Cimetière de Passy, Parijs. En een studio van volledige grootte is door de regering van Frankrijk ter ere van haar tot een historisch monument verklaard. Het beroemde schilderij ‘De Meeting’ is te zien in Musée d’Orsay.

“To live, to have so much ambition, to suffer, to cry, to fight and, at the end, forgetfulness … as if I had never existed.” Marie Bashkirtseff

Tekst loopt door onder de video

Meer lezen?
Klik door naar History and other Thoughts voor een uitgebreid (Engelstalig) artikel over Marie Bashkirtseff