Geluk in de kunst

glas-en-licht-brian-clarke Brian Clarke – is een ronduit geweldig en fascinerend beeldend kunstenaar, met belangstelling voor architectuur. Clarke heeft meegewerkt aan glas in lood, mozaïek en tapijtprojecten met een andere hoogstaande architecten als; Zaha Hadid, Norman Foster, Future Systems, ArataIsozaki en nog vele anderen. Wat hem motiveert in zijn werk is de gedachte achter de architectuur; architectuur als bakermat en een startpunt van een artistieke, poëtische ervaring, daar gaat hem om. Brian Clarke beschreef zichzelf ooit als “Een kunstenaar, in elk opzicht getrouwd met de architectuur.” En dit is wat hij zegt over over kunst maken en geluk zoeken/ervaren:

“Als je een moment hebt beleefd van wat mystici ‘gelukzaligheid’ noemen, als je plotseling en onverwacht toegang krijgt tot een ervaring die je kijk op de wereld verandert, geeft dat je een gevoel van vrijheid, van vrijheid van geest. Ik heb zo’n moment gehad waarop ik voelde dat je door de combinatie van architectuur en licht en kunst een glimp kon opvangen van het paradijs. Die momenten zijn er niet vaak, maar door elke dag kunst te produceren, in een vaste regelmaat, probeer je telkens weer opnieuw die ervaring wéér te benaderen.” Brian Clarke

Kleurig licht dat bijbleef

800px-Brian_Clarke

Britsh artist Brian Clarke in his studio – Fotocredit: Martin Booth

Soms zie je iets dat je jaren later nog bijblijft en dat is bij mij het geval met een tv-programma van de BBC over het werk van Brian Clarke ‘Colouring Light’ – van regisseur Mark Kidel, en in 2013 ook uitgezonden op NPO. Brian Clarke is beeldend kunstenaar, met belangstelling voor architectuur, hij ziet zichzelf als iemand die ‘de gaten inkleurt die architecten in muren openlaten’! Wat hem motiveert is de grote gedachte achter de architectuur*. Architectuur als bakermat en een startpunt van een artistieke, poëtische ervaring, daar gaat hem om.

Stained glass has the potential to contribute to the urban fabric of the 21st century as successfully as it did to the 15th …” Brian Clarke

Onbekend maar beroemd
Clarke is opgegroeid in een arbeidersfamilie in Lancashire, als een soort wonderkind. Zijn kunstenaarscarrière start met de eerst behaalde successen en resulteerde tot werken in Japan, Brazilië, de VS en Europa. Ten tijde van het maken van de documentaire was Clarke’s werk nog niet zo heel erg bekend onder het grote publiek maar absoluut geroemd en geliefd door verzamelaars, galeriehouders en kunstcritici om zijn prachtige glas-in-lood werken en de grote schilderijen.

Brian_Clarke_Spindles_Oldham (1)

The Spindles by Brian Clarke in his home town of Oldham, celebrating the music of Sir William Walton

Clarke versus Van Gogh 
Clarke werkt vanuit tradities maar zoekt ook gedreven naar nieuwe vormen van kunst, en zijn belangstelling strekt zich uit over vele gebieden. Hij tekent, ontwerpt en brand spectaculair geschilderd glas en zijn werk is overal te zien. Door de jaren heen vindt hij telkens opnieuw een totaal nieuwe kunstvorm uit, die hij zich volkomen eigen maakt (als een Van Gogh fan kan ik de neiging niet onderdrukken nu om hier een vergelijking te maken met Vincent van Gogh, ook Van Gogh heeft zijn leven lang steeds geprobeerd nieuwe technieken onder de knie te krijgen.

Self-Portrait_in_Front_of_the_Easel17

Vincent van Gogh – Self-portrait as an artist. January 1888.

Om groots te leven moet je groots denken
Zo werd Clarke ooit gevraagd een ontwerp van een raam te maken voor in het onderste deel – van een gedeelte – in de straat van het Victoria Quarter een winkelcentrum in Leeds en ontworpen door de grootse Edwardiaanse architect Frank Matchan. Clarke stelde daarop voor de gehele straat met glas te overkoepelen en heeft over het ontwerp een huid van kleur aangebracht.

Clarke als filosoof
Behalve dat de documentaire je laat zien dat Clarke een veelzijdig kunstenaar is, waren er ook prachtige filosofische uitspraken over het leven uit te halen. Zoals deze ontboezeming bijvoorbeeld:

“Als je een moment hebt meegemaakt waarin je wat mystici ‘gelukzaligheid’ noemen hebt ervaren, als je plotseling en onverwacht toegang krijgt tot een ervaring die je kijk op de wereld verandert, geeft dat je een gevoel van vrijheid, van vrijheid van geest. Ik heb zo’n moment gehad waarop ik voelde dat je door de combinatie van architectuur en licht en kunst een glimp kon opvangen van het paradijs. Die momenten zijn er niet vaak, maar door elke dag kunst te produceren, in een vaste regelmaat, probeer je telkens weer opnieuw die ervaring wéér te benaderen.”

Passie en paradijs
Mij inspireren de uitspraken in de documentaire misschien nog wel meer dan de kunstobjecten, want zonder zo’n instelling, insteek en passie zou Clarke nooit zijn werk hebben kunnen maken. En ik wens iedereen dan ook zijn eigen passie en stukje van het paradijs dat scheppen en creëren heet toe.

Tip:
Clarke on Facebook

NB:
Deze blogpost is eerder verschenen op de oude website van Bloggend Bewegen – LiRiAn Art

Toelichting
*Architectuur is de kunst en wetenschap van het ontwerpen van de gebouwde omgeving; inclusief steden, gebouwen, interieurs, landschappen, meubelen, objecten enzovoort.

 

Waarom zou ik liegen?

 “Waarom zou ik liegen en mij anders voordoen dan ik ben?” ~ Marie Bashkirtseff

9200000022376663 In 1873 komt een 14-jarig meisje van Russische adel aan bij een Franse villa aan het zonovergoten Middellandse-Zeegebied. In een klein dagboek begint zij de gebeurtenissen van haar dagen aan zee te beschrijven.
Wanneer zij elf jaar later veel te jong overlijdt heeft zij duizenden duizenden dagboekpagina’s vol geschreven en een groot en een veelzijdig portret van haar leven geweven. Een keuze van wat zij toevertrouwde aan haar dagboek is in Nederland uitgegeven onder de titel ‘Waarom zou ik liegen

Vroeg wijs en zeer zelfbewust
Marie_Bashkirtseff_-_Der_Regenschirm_-_1883.jpeg Marie Bashkirtseff wilde zangeres worden maar vanwege keelklachten (later bleek dat zij aan tuberculose leed) wilde zij zich toeleggen op de schilderkunst en ging zij in de leer bij Tony Robert-Fleury, aan de gerenommeerde Parijse Académie Julian. Zij ging samenwerken met de bekende naturalistische schilder Jules Bastien-Lepage, die later ook haar hartsvriend zou worden.
Haar stijl was naturalistisch; een tijdloze schilderstijl uit de late negentiende eeuw die dicht bij het realisme staat.

Feministe pur sang
Marie was niet alleen schilder, zij was ook schrijver en zij wilde enkel de waarheid vertellen. Al op twaalfjarige leeftijd schreef zij in haar dagboek:

“I was born to be a remarkable woman; it matters little in what way or how. … I shall be famous or I will die.” Marie Bashkirtseff

In 1881 schreef Marie Bashkirtseff onder het pseudoniem Pauline Orrel verschillende artikelen voor de feministische krant La Citoyenne van Hubertine Auclert. Een van haar uitspraken was: “Als ik een man was, had ik Europa veroverd”. Marie keerde zich tegen het beeld van die tijd (?!), de negentiende-eeuwse samenleving die vrouwen oplegde mooi en dienstbaar te zijn.

Haar arrogante kant
Bashkirtseff Marie groeide op in een rijk en welgesteld gezin. Zij woonde riant, leerde o.a. Latijn en paardrijden en kon kopen wat zij wilde. Maar, dit maakte haar ook arrogant, zoals te lezen valt in NRC.nl: ‘Marie leefde in onvoorstelbare rijkdom en ontleende daaraan de gebruikelijke arrogantie, in die tijd, in die kringen. Haar negerknecht, Chocolat geheten, wordt naar hartenlust vernederd.’ Bron

Een eenzaam bestaan
Marie’s leven was onstuimig enthousiast in haar gepassioneerde streven een intellectueel en artistiek bestaan te leiden. Maar zij was hierin op haarzelf aangewezen, haar familie steunde haar op geen enkele wijze, artistiek of intellectueel gezien. Dit, en de doofheid als gevolg van de tuberculose, maakte dat zij  zich erg eenzaam voelde.

Bashkirtseff_-_The_Meeting

“What am I? Nothing. What would I be? Everything.” Marie Bashkirtseff

The meeting
Op 20 oktober 1884 schreef Marie voor het laatst in haar dagboek maar voor zij op 31 oktober 1884 overleed maakte zij het schilderij “Un meeting” nog af. Dit werk oogstte veel waardering op de Salontentoonstelling van Parijs waar het voor het eerst te zien was maar zij won er geen prijzen mee. Iets wat haar woedend maakte en waardoor zij zich waardeloos voelde.
“To live, to have so much ambition, to suffer, to cry, to fight and, at the end, forgetfulness … as if I had never existed.” Marie Bashkirtseff

Bashkirtseff_-_In_the_Studio

The Studio by Marie Bashkirtseff (1881); Marie Bashkirtseff is the central figure seated in the foreground

Portret van een jong genie
Na haar overlijden was het haar eigen familie die haar verried, Marie’s moeder zorgde ervoor dat geen van haar dochter’s radicale meningen, en hun vreemde familiegeschiedenis, in het dagboek gepubliceerd werd. Haar dagboek echter gaf een feilloos weergave van de tijd waarin zij leefde en het dagboek werd later ontvangen als ‘een boek van ongekende kwaliteit’ en ‘een werkelijk geniaal boek’ door de Engelse pers.

“I am the most interesting book of all.” Marie Bashkirtseff 

Ga er maar van uit dat ik beroemd word
9200000075884639
 De eerste versie van haar dagboek werd uitgegeven in 1887, 3 jaar na haar overlijden. Deze versie was behoorlijk gecensureerd door haar moeder, zo werd bijvoorbeeld de geboortedatum van Marie aangepast naar een latere datum 😉 en pikante details over haar liefdesleven weggelaten.  Marie heeft ook veel schilderijen gemaakt maar helaas is veel van haar werk tijdens de tweede wereldoorlog door de nazi’s verwoest.

“When I die my death will be caused by indignation at the stupidity of human nature.” Marie Bashkirtseff

Na haar dood
Marie Bashkirtseff wilde beroemd worden en liet daartoe niets aan het toeval over. Haar graf liet zij ontwerpen in de vorm van een Byzantijnse kapel die boven alles uitsteekt en niet over het hoofd te zien is. Marie Bashkirtseff werd begraven in Cimetière de Passy, Parijs. En een studio van volledige grootte is door de regering van Frankrijk ter ere van haar tot een historisch monument verklaard. Het beroemde schilderij ‘De Meeting’ is te zien in Musée d’Orsay.

“To live, to have so much ambition, to suffer, to cry, to fight and, at the end, forgetfulness … as if I had never existed.” Marie Bashkirtseff

Tekst loopt door onder de video

Meer lezen?
Klik door naar History and other Thoughts voor een uitgebreid (Engelstalig) artikel over Marie Bashkirtseff